مقالات
بررسي سوابق و علل مناقشات مرزي ايران و عراق
حدود مرزهاي ایران را از زماني كه آرياييها در آن مستقر شدند و دولت ماد و بعد از آن امپراطوريهاي بزرگ هخامنشي، اشكاني و ساساني بهوجود آوردند، اختلافات مرزی ایران و عراق به اختلافهای تاریخی و طولانی بین دو قوم ماد و آشور در عصر باستان و بعدها بین دو فرهنگ و دو ملت عرب و عجم، همچنین به تحولات سیاسی، اجتماعی و نظامی در سطوح ملی، منطقهای و بینالمللی در مقاطع زمانی مختلف تاکنون باز میگردد. اختلافات مرزي ايران و عراق به دوران حكومت سلسله صفوي در ايران و دولت عثماني كه عراق بخشي از خاك آن بوده است، باز ميگردد. سلطان محمد دوم پادشاه عثماني در سال 1453 ميلادي با فتح قسطنطنيه، به حيات هزار ساله امپراتوري روم شرقي (بيزانس) خاتمه داد و با تأسيس امپراتوري نيرومند عثماني در صدد كشورگشايي برآمد، كه ايران از جمله اهداف آن بوده است. سلسله صفوي را نيز در سال (1502 ميلادي) شاه اسماعيل صفوي در ايران تأسيس كرد، كه هدف اصلي آن حفظ تماميت ارضي ايران از خطر هجوم تركان عثماني بود.
مقدمه(اهميت و ضرورت تحقيق) :
امروزه مسئوليت حفاظت و حراست از مرزهاي كشورمان بر عهده نيروي انتظامي است، ولي در ادوار گذشته اين وظيفه بر عهده واليان و امراي سرحدي بود كه با استقرار تفنگ چياني در نوار مرزي در برابر تعرض و يا تجاوز بيگانگان به مقابله پرداخته و با اطلاع رساني به موقع به مركز، نيروهاي مركزي را به كمك خود فرا ميخواندند. در دوره هاي صفويه، افشاريه، زنديه و قاجاريه در نوار مرزي، واليان زیادی از جمله، سلويزي، پشتكوه، پیشکوه و آل¬حسنویه حاكميت داشتند و آنان از مرزهاي اين منطقه در برابر تعرض يا حمله عثمانی ها جلوگيري مي كردند و مسئوليت امنيت مردم و مرزها را در اين منطقه بر عهده داشتند. در اين بستره جغرافيايي-تاريخي مناقشات زيادي بين ايران و عثماني و عراق روي داده كه مناقشات ايران و عثماني و عراق در نوار مرزي غرب و جنوب كشور از دوره ي صفويه شروع گرديد. جنگ ایران وعراق بی شباهت به بسیاری از جنگ های نوین، برآیند عوامل و متغیرهای پیچیده و تاریخی، فرهنگی، سیاسی واعتقادی- ایدئولوژیک است. برخی از این عوامل به اختلافات تاریخی و طولانی بین دو فرهنگ و دو ملت عرب و عجم باز می گردد و برخی دیگر به تحولات سیاسی، اجتماعی و نظامی در سطوح ملی، منطقه¬ای و بین المللی مربوط می شود. شناخت این عوامل اعم از عینی یا ذهنی- زمینه ساز جنگ، به اندازة دستاورد و نتیجة جنگ به عنوان مجموعه¬ای از تصمیمات سیاسی و نظامی و فناوری که درصحنه نبرد واقعی به کار گرفته می¬شوند، مهم است. اساساً شروع جنگی بزرگ و طولانی بدون وجود عوامل تاریخی، فرهنگی واستراتژیک غیر محتمل است. که منجر به جنگ تحميلي عراق عليه ايران در سي ويك شهريور 1359 ه ش گرديد. برخي از اين مناقشات و درگيري ها در نوار مرزي غرب و جنوب واقع گشته كه ضرورت دارد در اين زمينه تحقيق منسجمي انجام گيرد. سابقه اختلافات مرزي ايران با عثماني و عراق اسناد زیادی در مركز اسناد تاريخي وزارت امور خارجه، در اين زمينه وجود دارد.
سوابق تاریخی اولیه
به شهادت تاریخ، پیشینه اختلافات بین ایران و عراق به عصر باستان و اختلاف و تنش بین مادها و آشوریها باز میگردد. در زمان اشکانیان و پارتها نیز، اکثر سرزمینهای از دست رفته در غرب ایران که به تصرف اسکندر درآمده بود، به سرزمین ایران آن زمان پیوست. پادشاهان اشکانی تا سال 116م زمان حمله روم، بر بین¬النهرین، تیسفون و سلوکیه حکمرانی داشتند؛ حتی فرهاد سوم، پادشاه اشکانی، در سال 64¬ق¬.م بابل را پایتخت دوم اشکانیان قرار داد. در عصر ساسانیان، رقابت دو امپراطوری ایران و روم بر سر سرزمین¬های غرب آسیا شدت یافت. سرانجام شاپور اول، پادشاه ساسانی، در سال 260¬م رومیان را شکست داد و به¬دنبال این پیروزی، بار دیگر قلمرو ایران به تمام سرزمین های غرب آسیا گسترش یافت(9).
دوره¬ی بعد از اسلام
با ظهور اسلام، در دوره خلیفه دوم، اعراب مسلمان به ایران حمله¬ كرده و با شکست ارتش ایران و انقراض سلسله ساسانی، به سمت آسیای مرکزی پیش رفتند. با شهادت حضرت علی(ع) در سال 41ق، امویان قدرت خود را از شام (سوریه فعلی) به سراسر دنیای اسلام آن زمان گسترش دادند و حدود یک قرن(136-41¬ق) بر آن حکومت کردند. بعد از امویان، عباسیان مرکز خلافت را از دمشق به بغداد که کاملا تحت نفوذ و سلطه ایرانیان قرار داشت، انتقال دادند.
با مرگ هارون الرشید اختلاف بر سر خلافت بین دو پسرش، امین و مأمون، بالا گرفت. مأمون به کمک ایرانیان، به بغداد لشکر کشی کرد و با شکست امین و به دست گرفتن خلافت، پایتخت را از بغداد به مرو انتقال داد. در زمان سلطنت سلجوقیان نیز طغرل پس از تصرف بغداد اجازه داد که خلیفه به¬صورت دست¬نشانده بر خلافت باقی بماند و خلیفه نیز در عوض او را شاه شرق لقب داد. سلجوقیان که به امور مملکت داری آشنایی چندانی نداشتند، متوسل به دانشمندان ایرانی شدند تا حکومت خود را قوام و دوام بخشند. این امر موجب قدرت گیری مجدد ایرانیان در امور خلافت و نیز زمینه ساز تجدید حیات علمی و ادبی ایران و عراق گردید. این وضع کم و بیش تا انقراض حکومت سلجوقی و حمله مغول و پس از آن حمله تاتارها و تیمور لنگ از اتابکان سمرقند ادامه داشت. تیمور در سال 1401م با اشغال بغداد، مردم آن دیار را قتل عام کرد و تمام آثار و ابنیه اسلامی را به همراه صدها شهر به ویرانه تبدیل کرد(1).
متاسفانه آیتمی ثبت نشده !